DIENST VAN AFSCHEID EN DANK voor Frits Bakker
San Salvator geloofsgemeenschap
Vrijdag 15 augustus | 10.00 uur | Grote kerk ’s-Hertogenbosch
Voorganger: Franneke Hoeks
Lectoren: Rhea Knipscheer & Toon van Mierlo
Melodiek o.l.v. Marcel van der Maeden
Piano: Coby Wagemans
Fluit: Maria Werner
Zang: Rhea Knipscheer
Openingslied Onstilbare tonen
Welkom
Wat een mooi gevulde kerk. Allemaal verbonden met Frits Bakker.
Fredericus Godefridus Bakker. Voor de laatste maal ben jij in ons midden. We zijn hier bij elkaar om jou te vieren om je daarna aan de Eeuwige toe te vertrouwen.
Welkom familie Bakker, jullie zijn het lijntje naar het begin van het leven van Frits Bakker, geboren in 1928 in Loenersloot.
Welkom paters en vertegenwoordigers van Congregatie Missionarissen van de Heilige familie. De Congregatie waar Frits in 1950 aan zijn noviciaat begint en in 1956 tot priester wordt gewijd. Hij zou eigenlijk naar de missie (Kalimantan) gaan. Dat liep anders. Tekenen, onderwijs, pastoor, districtkatecheet, vormingswerk, pastor. Bijzonder dat u hier bent om afscheid te nemen van Frits Bakker.
Forra en familie ook voor jou /jullie een woord van welkom. Forra jij was vriendin maar zeker in de laatste jaren ook mantelzorger voor Frits. Ook voor jouw kinderen was Frits een belangrijk figuur in hun levens. Een gekke dag waarop je het leven van iemand die je lief is viert in de wetenschap dat die persoon niet meer in dit leven is.
San Salvator gemeenschap, ook jullie welkom. Ik, Franneke Hoeks, ben verbonden aan de San Salvator gemeenschap. Frits was van 1988 tot 1993 pastoor van de San Salvatorparochie. Die vrijzinnige manier van geloven was Frits ten voeten uit. Als de parochie in 2011 noodgedwongen haar eigen weg gaat, gaat Frits met ons mee. De spiritualiteitsgroep blijft een belangrijke plek voor Frits en Frits was belangrijk voor alle mensen die deel uitmaakten of maken van die groep. Bijzonder dat we vanuit de San Salvator dit uur het leven van Frits mogen vieren. Niet meer in de San Salvator kerk, maar in de Grote Kerk. Voor ons een gemeenschap waar we veel mee samenwerken en een gebouw dat voor ons – ook voor Frits – vertrouwde grond is.
Vrienden, kennissen, buren van Frits, fijn dat jullie naar hier gekomen zijn om afscheid te nemen van Frits.
Forra, Rhea – andere goede vriendin van Frits en ik hebben samen deze viering vormgegeven. Dat is niet helemaal waar. Frits had een wensenlijstje. Liederen die hij graag wilde laten horen, Bijbelteksten die hem dierbaar waren.
Wie Frits zegt, zegt kleur. Mandalas’en schilderijen. Een paar van zijn werken ziet u tijdens de viering achter mij op het scherm. Het zijn er maar een paar. We zouden uren kunnen vullen met beelden van mandelas, schilderijen en collages.
In een afscheidsviering zetten we het leven in het licht. Dat doen we door kaarsen bij de kist aan te steken. Vandaag mochten we allemaal een kleurrijk lichtje aansteken bij Frits. Het licht waarmee we die kaarsjes aan hebben gestoken komt van de paaskaars. Die kaars brandt als we als gemeenschap samen vieren en vandaag brandt hij hier. De paaskaars staat symbool voor het paasverhaal, het verhaal van die man uit Nazareth die opstond uit de dood. Dit licht staat symbool voor het geloof dat de dood nooit het laatste woord heeft, dat licht altijd sterker is dan het donker.
Vanuit dat grote licht mogen onze kleurige lichtjes bij Frits branden als mandela’s van licht.
Laten we in het kleurrijke licht het stil maken om ruimte te maken voor verhalen over Frits, over mensen, over gemeenschap, over die ene mens en over die wonderlijke God die met ons mee trekt.
STILTE
Gebed
Jij die ons zoekt,
schep ruimte in ons,
houdt het Licht in onze buurt
opdat wij ons kunnen warmen
aan verhalen en wijsheid
van de mens die we vandaag
in het licht zetten.
Spreek ons aan
zoals jij je tot op het laatst liet kennen aan deze mens
Maak ons open en ontvankelijk
voor de schoonheid van leven
maak ons zacht en sterk
opdat we wat we liefhebben
ook in liefde laten gaan.
Acclamatie Het licht is kalm
Franneke
In kerken en geloofsgemeenschappen worden verhalen vertelt. Oude verhalen. In de San Salvator spiegelen we die verhalen aan het leven, aan wat er in de wereld om ons heen gebeurt. Dit wordt ook een uur van verhalen. Straks verhalen die Frits ons mee wilde geven, maar eerst kijken we samen met nicht Jose en vriend Cor terug op het leven van Frits.
Woorden van José
Woorden van Cor
Lied Die Chaos schiep tot mensenland (MG 48)
Franneke
Schrift die oorsprong en toekomst schrijft. Woord. Licht. Naam die trouw blijft. Bijbelse verhalen zijn al zijn levensjaren met Frits meegetrokken. Frits wilde graag in zijn uitvaart twee bijbelteksten laten horen. Straks horen we een stukje, een bewerking van het Emmausverhaal. De woorden die Rhea zo gaat lezen komen uit de brief die Paulus schreef aan de christenen van Efese.
Lezing uit de brief van Paulus aan de gemeente van Efese (Ef. 4, 7-16)
Broeders en zusters,
Aan ieder van ons afzonderlijk is een gave toebedeeld
naar de maatstaf van de volledige Messiaanse Mens Christus.
Hij die is opgestegen heeft immers zijn gaven verdeeld over velen.
Sommigen maakt hij tot getuigen,
anderen tot profeten of verkondigers van het evangelie.
Weer anderen tot voorgangers of mensen die onderricht geven.
Zo heeft hij de gemeenschap toegerust
voor het werk van de onderlinge dienstbaarheid tot opbouw van zijn lichaam.
Zo vormen wij allen in eenheid van geloof en kennis omtrent zijn bedoeling
samen de complete mensen, de Christusfiguur in heel zijn omvang.
Dan zullen wij ook niet langer onmondig zijn
of heen en weer geslingerd worden door iedere windvlaag,
maar als één lichaam bijeengehouden worden en tot volle ontplooiing komen.
Zo bouwt de gemeenschap zichzelf op
door de taak die ieder is toebedeeld, in liefde.
Franneke
Mooi he! Een boodschap over hoe je gemeenschap kunt zijn. Dat we allemaal iets bij te dragen hebben aan het grote geheel. Dat niemand van ons in zijn of haar eentje, mens kan zijn. We zijn geen eilanden, maar worden Mens, door en met elkaar.
Forra jij was goede vriendin, maatje en mantelzorger voor Frits. Een onmisbare schakel in het leven van Frits. Vanuit liefde en vriendschap werd gedaan wat er gedaan moest worden.
Woorden van Forra
Lied Waar vriendschap is en liefde daar is God (MG 258)
Franneke
Vriendschap en liefde als vindplaatsen van God. Mensen, met een diversiteit aan kennis en kunde die elkaar nodig hebben. In het vriendenboek dat we als San Salvator twee jaar geleden maakten schreef Frits op zijn bladzijde – de kleurigste van allemaal – dat het Emmaus verhaal hem dierbaar was. Niet vreemd dat dit verhaal vandaag ook klinkt. We vonden een eigen bewerking – samenvatting van dit Lucas verhaal. Dat Emmaus verhaal is een verhaal over hoe verder, als alles verloren lijkt. We luisteren zo naar de bewerking van Frits zelf.
Daarna klinkt in Gregoriaans gezang ook weer het paasverhaal. Rhea zingt Victime paschali Laudes en Frits scheef bij dit lied…. Zo mooi in zijn verteltrant. De puurheid van de verrijzenis straalt ervan af.
Naar lucas 24: 26-27 en 31-36
Hij zei tegen hen:
‘Moest de Messiaanse mens dat alles niet doormaken
om heel de Mens te worden?’
En te beginnen met Mozes, verklaarde hij hun
wat in de schriften over de Mens was opgeschreven.Nu gingen hun ogen open
en zijn herkende hem…
Maar hij verdween uit hun gezicht.
Zij stonden op van tafel
en gingen nog hetzelfde uur
terug naar de stad.
En daar vertelden zij
wat hun onderweg was overkomen
en hoe hij hun was voorbij gegaan
in het breken van het brood.
Terwijl ze nog aan het vertellen waren
kwam hij opnieuw in hun midden
en zei: ‘Vrede zij met jullie.’
Rhea zingt Victimae paschali laudes
Overweging – Franneke
Ik voel me klein nu ik hier sta. Nooit kunnen mijn woorden Frits recht doen. We nemen afscheid van een bijzonder mens. Creatief, hartelijk, wijs. Je was, bent en blijft grondlegger van de San Salvator. In de parochietijd leerde je mensen dat pastor zijn niet alleen voor een pastoor was weggelegd, maar dat we voor elkaar pastor konden zijn. Waar vriendschap is en liefde daar is God.
Jij liet ons letterlijk voelen dat God bewegen is. We dansten samen met jou en mochten ons zo deel voelen van het grote geheel dat een en al beweging is. Ook in het tekenen van mandela’s viel wijsheid en spiritualiteit te ontdekken. Je was de grondlegger van de spiritualiteitsgroep die tot op de dag van vandaag is blijven bestaan. Een groep mensen die in alle openheid met elkaar spreekt over wat hen beweegt.
Wat me opvalt in de teksten die we vandaag hoorden – door Frits uitgekozen – hoe zeer de nadruk ligt op mens-zijn. Ergens in een van de overpeinzingen van Frits, las ik hoe hij schrijft over de ontwikkeling die hij als gelovig mens heeft doorgemaakt.
“Vroeger leefde ik in de veronderstelling dat het leven, naast de kleine strubbelingen, toch steeds beter en verder omhoogging naar een hoger levensdoel dat ik traditiegetrouw maar de hemel of God noem. De aarde was, zo werd mij geleerd, maar een tijdelijk tranendal…. Mijn onwankelbaar geloof in formuleren en dogma’s van vroeger is van gedaante veranderd. Het is geworden tot geloven in mensen en alles wat deze aarde mag bewonen.”
Ik denk dat beide lezingen ons iets laten zien van de manier waarop Frits opnieuw leerde geloven.
De Efese brief leert ons dat we allemaal iets bij te dragen hebben aan het grote geheel. In religieuze termen predikers, profeten, voorgangers – allemaal nodig om gemeenschap te zijn. We zouden ook kunnen zeggen de vakkenvuller de chirurg, de verzorgende, de minister…. Allemaal nodig om gemeenschap te kunnen zijn. Dat we met elkaar oog blijven houden voor het grote verband waar we deel van uit maken en dat wat ik doe verbonden is met anderen, dichtbij en ver weg. Die brief lees ik als een les in gemeenschap zijn, in samen mens-zijn met oog voor al wat leeft.
In de Christelijke traditie is het paasverhaal een kernverhaal. We hoorden Frits net zelf al zeggen dat dat voor hem – voor mij – niet meer is een geloof in leven na de dood maar misschien het zien, en vinden en koesteren van levenskracht in barre en boze omstandigheden.
Het Emmaus verhaal is daar een mooi voorbeeld van. Vrienden van Jezus die na zijn dood weggaan. Alles lijkt verlopen. En dan is daar iemand die verhalen vertelt. Grote lijnen schetst. Door de verhalen gaan voelen waar het om gaat en dan blijkt hun dode vriend dichterbij dat ze dachten. In vertrouwde handelingen. In brood en wijn dat van hand tot hand gaat. Waar mensen met elkaar het goede proberen, daar kan bevrijding ontstaan, nieuw leven.
De cirkel is rond gaf Frits mee als thema voor zijn afscheid. Cirkel. Mandala. Een cirkel die rond is houdt niet op. Als dat geen paasboodschap is…..
STILTE
Geloofslied
Geloven heeft met liefhebben te maken. Door te houden van alles waarvan wij mogen leven. De aarde waarop wij leven, de mensen met wie wij omgaan en daar met heel ons hart, kracht en verstand van houden. God wordt niet buiten beschouwing gelaten, maar wel als laatste genoemd. In dit lied noemen we hem/haar Levende, mijn god. Zeg maar ja tegen de aarde, ja tegen de mensen en als je wil ook ja tegen de Levende wie hij/zij ook moge zijn.
Geloofslied – Ik heb lief de aarde en de mensen (O 101)
Voorbeden
Bidden is gemeenschap zoeken, is woorden geven aan wat ons bezighoudt.
Vandaag doen we dat vanuit de wijsheid en inspiratie die Frits ons meegaf.
Goede God, we bidden voor al wat leeft op deze aarde.
Bloemen, lucht, vogels, bomen, mensen, te veel om op te noemen.
Laat ons mensen zijn die zorgdragen voor de schepping opdat generaties na ons ook leefruimte hebben. Laat ons mensen zijn die kunnen genieten van de kleine dingen die de aarde ons geeft, een mooie vlinder, een zonnestraal, een glimlach.
Blijf geborgen in je naam
Rechtvaardige God we bidden om menselijkheid in de wereld. De macht van geld maakt mensen meer en meer tot handelswaar. Laat ons mensen worden die blijven vechten voor de menselijke maat: omdat ieder mensenkind recht heeft op een waardig bestaan.
Blijf geborgen in je naam
Barmhartige God we bidden voor mensen – wie weet ook voor onszelf- die moeite hebben om zichzelf te accepteren. Maak ons tot mensen die anderen zien zoals jij hen ziet. Mooi en de moeite waard, hoe dan ook!
Blijf geborgen in je naam
Trouwe God, we bidden hier bij onze geliefde Frits voor alle mensen die met hem verbonden zijn, levenden en doden.
Dat dierbare overledenen thuis mogen zijn in jouw licht en dat wij, levenden, elkaar dragen en gaande houden zoals Frits ons heeft voorgeleefd.
Blijf geborgen in je naam
Tafelgebed (Uit een viering van Frits in het boek Overal brandt licht)
Gezegend Jij, oorsprong van alle dingen van Jou zijn dag en nacht, de wisseling van de seizoenen, het sterven en geboren worden.
Gezegend, Jij bron van elk nieuw begin. Jij draagt ons in liefde en roept ons bij name.
Gezegend Jij die ons kent, en ons voor lief neemt, zo naakt, zo verloren soms. Zaai je scheppingswoord opnieuw in ons; maak ons wakker, opnieuw geboren.
Gezegend jij, die je waagde aan mensen, blind en zo goed als doof. Jij blijft in hen roepen om van liefde een mens te maken, van kortzichten zieners en profeten, van ingeslapenen herboren mensen, van zwartgalligen zangers van licht. Gezegend omdat jouw lied nooit zal verstommen.
Omdat Gij het zijt
Een mens uit duizenden zong jouw lied op hoge toon: Jezus van Nazareth. Hij hoorde de klanken van vrijheid en vrede diep in hem opstijgen. Hij werd goed nieuws, stem en instrument van jouw naam. Door jouw geest bezield raakte hij snaren aan die het diepste geheim van de mens deden trillen. Hij deed hen geloven in zichzelf en in jouw goddelijke kracht die alles draagt.
Gezegend Jij om Hem die zich liet dopen, tot mens, met anderen, tot eindelijk geboren. Licht in onze wereld.
Omdat Gij het zijt
Jij droomde dat wij Jezus zouden volgen in het spoor van liefde dat Hij trok. Jij hoopt nog steeds dat wij Hem herkennen.
Vooral in dat ene gebaar dat hij op de laatste vond voor zijn doormaakte, toen hij brood nam, het brak en uitdeelde aan zijn vrienden en vriendinnen; hier neem en eet. Dit is mijn lichaam gegeven voor allen, gebroken om te helen.
En hij nam de beker en zei; dit is mijn bloedeigen leven, verzoening en vrede voor allen. Een nieuw begin. Drink uit deze beker en blijf met mij en met elkaar in liefde verbonden
Stilte
Zo gedenken wij Hem dit ons de tafel heeft gegeven om het delen te leren en de honger te stillen van de armen die geen brood hebben, laat staan wijn. Zo willen wij de geest in ons levend houden. Bewaar en vernieuw ons in zijn levenskracht. Ga door met ons, verrijs in ons tot nieuwe mens, begeesterd en herboren.
Onze Vader
Onze Vader, die in de hemel zijt,
Uw Naam worde geheiligd, Uw Rijk kome,
Uw wil geschiede op aarde zoals in de hemel,
Geef ons heden ons dagelijks brood,
en vergeef ons onze schuld
zoals ook wij aan anderen hun schuld vergeven,
En leid ons niet in bekoring,
maar verlos ons van het kwade.
Want van U is het koninkrijk
en de kracht en de heerlijkheid
in eeuwigheid. Amen.
Vredeswens
Vredeslied De vrede de vrede zal zijn
Breken en delen
We delen hier brood en wijn. Dat doen we binnen de San Salvator iedere week. En of je nu wel of niet naar de kerk gaat of jezelf christelijk noemt is misschien niet zo belangrijk. We zijn allemaal gelovige mensen. We geloven in het goede, in omzien naar elkaar. We zijn verbonden met het leven van Frits. En dit ritueel van breken en delen was voor hem belangrijk en in het delen van brood en wijn, mogen we ons verbonden weten met iets wat voor Frits wezenlijk was. Voel je vrij, maar aan deze tafel is iedereen welkom.
We lopen eerst naar de mensen die slecht ter been zijn. Zorgen voor elkaar vinden we belangrijk. Steek uw hand maar omhoog als u wil dat we naar u toe komen.
Dan nodigen we u in blokken uit om naar voren te komen. U krijgt brood en kunt dat in de beker met wijn dopen. Daarna loopt door en loopt achterlangs terug naar uw plaats.
Instrumentale muziek
Lied Kom in mij MG 159)
Gedachtenisboek San Salvator
We hebben in onze gemeenschap de gewoonte om namen van hen die ons ontvallen zijn in een boek vast te leggen. Deze boeken liggen ieder weekend tijdens onze vieringen ter inzage op een tafel, opdat hun naam niet zomaar verloren gaat en in de vergetelheid raakt.
Absoute
Binnen de kerken zijn tal van rituelen. De absoute bij een uitvaart is er een van. Absoute is afkomstig van absolvere, wat ‘losmaken’ of ‘bevrijden’ betekent.
Zie het als een laatste groet waarmee we Frits eren. Dat doen we met oude katholieke symbolen.
Water,
levensstroom,
vruchtwater van de geboorte,
water dat zuivert en zorgt voor groeikracht.
Water dat in alle godsdiensten leven en dood met elkaar verbindt.
Wij besprenkelen jou met water
in de hoop en het geloof dat jouw leven verdergaat dan deze dag
dat je met ons verbonden blijft in die eeuwige stroom van leven
waaraan ook wij deelhebben in onze plaats op deze wereld.
Rhea zingt In manus tuas
Slotgedachte van Frits – Franneke
U weet net zo goed als ik dat alles hier op aarde tijdelijk is.
Na drie generaties weet bijna niemand meer wie je was en wat je hebt gedaan.
Het leven draait niet om wat ik achter laat. Het enige dat telt is hoe je geleefd hebt.
Of ik wat licht en liefde heb verspreid in de wereld om mij heen.
Of ik mensen kon inspireren en of ik daarbij heb gedaan wat mijn hart mij ingaf.
Dat is het enige wat mij, nu ik nog mag leven, te doen staat.
Want ik leef graag, daar niet van. Er is altijd iets dat je kunt doen om je eigen leven en dat van medemensen iets lichter en mooier te maken.
Als je dat samen doet geeft het mensen ook meer voldoening. Ja, en je wordt er zelfs vrolijker van. Zo is het leven toch bedoeld? Met elkaar de blijde boodschap tot leven brengen. Je levensenergie bundelen met die van andere tochtgenoten in het leven en je richten op dingen die het meest waardevol zijn voor jou, de gemeenschap en de wereld.
En de rest lekker laten gaan. Doen wat ons nu te doen staat vol goede moed.
En het beste moment om te beginnen is nu!
Uit Frits 90
Zegen
Eeuwige,
nu we kleur, adem, leven,
woord en brood
hebben gedeeld, geproefd;
geef, dat wij kunnen laten gaan
in vertrouwen op Jouw zegen.
Moge ons leven anderen tot zegen zijn
met ogen die met mildheid kijken
met handen die kleuren en helen
met oren die luisteren tot in het zwijgen
en harten die bewogen zijn om al wat leeft.
We gaan Frits laten gaan
in hij vertrouwen dat hij thuis is bij jou
daar aan de andere kant van wat leven is.
en verbonden blijft met ons hier op deze aarde.
De cirkel is rond.
Mag ik Jos, Albrecht, Camiel, Corrie, Maria, Marcel vragen om hier rondom te kist te gaan staan.
Uitgeleide
Rhea zingt in paradisum –
In paradisum deducant te angeli;
in tuo adventu suscipiant te martyres
et perducant te in civitatem sanctam Jerusalem.
Chorus angelorum te suscipiat
et cum Lazaro, quondam paupere,
aeternam habeas requiem.
Vertaling
Ten paradijze geleiden u de engelen;
mogen de martelaren u bij uw komst begroeten
en u leiden tot in de hemelse stad Jeruzalem.
Moge het koor der engelen u ontvangen
en moge u met Lazarus, de arme van weleer,
voor altijd rusten in vrede.
Slotlied – De Steppe zal bloeien (MG73)
